Witold Tyloch

Witold Tyloch (1927–1990) był polskim religioznawcą i qumranistą, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmował się rękopisami hebrajskimi znad Morza Martwego, semitytyką (głównie hebraistyką) i judaistyką.

W 1956 ukończył studia magisterskie na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL), broniąc pracę magisterską „Sługa Jahwe a Mistrz sprawiedliwości”. Tam w 1958 obronił także pracę doktorską. Po odejściu z kapłaństwa, od 1959 pracował na Uniwersytecie Warszawskim, od 1960 jako adiunkt w Katedrze Semitystyki w Instytucie Orientalistycznym UW. W 1969 uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy „Aspekty społeczne gminy z Qumran w świetle rękopisów znad Morza Martwego i tekstów autorów starożytnych”.

Od 1969 do 1973 kierował Zakładem Afrykanistyki i Semityystyki, od 1979 do 1990 Zakładem Starożytnego Wschodu i Hebraistyki. W latach 1970–1975 był prodziekanem Wydziału Filologii Obcych UW. W 1975 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, w 1983 tytuł profesora zwyczajnego. Jego najważniejsze prace naukowe dotyczyły qumranistyki; był uznawany za jednego z najwybitniejszych znawców tej tematyki w Polsce.

W 1963 opublikował „Rękopisy z Qumran nad Morzem Martwym”, który stał się w Polsce podstawowym podręcznikiem tej tematyki i zawierał przekład m.in. Reguły Zrzeszenia, Reguły Całego Zgromadzenia, Dokumentu Damasceńskiego, Reguły Wojny, Księgi Hymnów i Komentarza do Proroctw Habakuk. W kolejnych latach publikował tłumaczenia rękopisów w piśmie Euhemer i w prasie naukowej (m.in. Zwój Świątynny, Aramejski Apokryf Księgi Rodzaju, Florilegium, Zbiór tekstów mesjańskich, Peszery Nahum, Komentarz do Psalmu 37 i Midrasz eschatologiczny Malkizedek). W 1968 opublikował książkę „Aspekty społeczne gminy z Qumran w świetle rękopisów znad Morza Martwego i tekstów autorów starożytnych”.

W swoich pracach opowiadał się za poglądem, że rękopisy były dziełem wspólnot es​seńskiej, uznawał także poglądy esseńczyków za podstawowe źródła chrześcijaństwa. Jego stanowisko w okresie PRL było wykorzystywane w debatach dotyczących pochodzenia doktryny chrześcijaństwa. Po jego śmierci dorobek ten dowartościował ks. Stanisław Mędala, prowadząc wznowienie „Rękopisów z Qumran nad Morzem Martwym” (edycje z 1997 i 2001 zawierały również tłumaczenia wcześniejszych prac) .

Na UW wykładał historię literatury hebrajskiej, historię Żydów i starożytnego Izraela oraz dzieje judaizmu, prowadził zajęcia z języka hebrajskiego. Zajmował się gramatyką porównawczą języków semickich, problematyką literacką Starego Testamentu oraz tekstami z Ugarit. Był autorem książek: „Gramatyka języka hebrajskiego” (1980), „Odkrycia w Ugarit a Stary Testament” (1980), „Dzieje ksiąg Starego Testamentu. Szkice krytyki biblijnej” (1981), „Judaizm” (1987), „Bogowie czterech stron świata” (1988) oraz „Opowieści mędrców Talmudu” (wyd. pośmiertnie 1993). W refleksji religioznawczej odwoływał się do metodologii marksistowskiej, którą stosował do końca lat 80.

W latach 80. był współautorem programu nauczania religioznawstwa w szkołach średnich (wraz z Zenonem Kaweckim) oraz podręcznika „Wybrane problemy religioznawstwa”, zatwierdzonego jako materiał pomocniczy dla uczniów liceów i szkół zawodowych. Od 1961 należał do rady wydawniczej pisma Euhemer, od 1963 był członkiem zespołu redakcyjnego, a od 1982 do śmierci w 1990 redaktorem naczelnym. Był także sekretarzem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Religioznawczego. W latach 1987–1989 był członkiem Rady Naukowej Żydowskiego Instytutu Historycznego. Został odznaczony Medalem Komisji Edukacji Narodowej i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.